Oδοιπορικό στο Φουρφουρά & στη μονή Καλοείδαινας

Εκτύπωση

Σε συνέχεια του οδοιπορικού μας στα χωριά του Νομού Ρεθύμνης, ο 2ος σταθμός μας περνά από το Φουρφουρά.

 

Oδοιπορικό στο ΦΟΥΡΦΟΥΡΑ

& ΜΟΝΗ ΚΑΛΟΕΙΔΑΙΝΑΣ

 

Της Μόνικας Ζουγανέλη

 

Νοτιοανατολικά του Ρεθύμνου και ανάμεσα στον Ψηλορείτη και τον Κέδρο βρίσκονται φωλιασμένα στην κοιλάδα του Αμαρίου δεκάδες γραφικά χωριουδάκια έτοιμα να τα ανακαλύψουμε. Μετά το ΝΕΥΣ ΑΜΑΡΙ οδηγηθήκαμε σε ένα εξίσου όμορφο και γραφικό χωριό της επαρχίας.

Επαρχία Αμαρίου Δήμος Κουρητών Φουρφουράς.

Ο Φουρφουράς βρίσκεται 44χμ από το Ρέθυμνο, κτισμένος σε ένα λόφο και σε υψόμετρο 460 μέτρα . Κατά τις Επαναστάσεις του 1821 και 1866 έγιναν σπουδαίες μάχες. Πρόκειται για την έδρα του δήμου Κουρητών καθώς αποτελεί και την 2η έδρα της Μητροπόλεως.

 Αναφέρεται  πως το όνομα του είναι ανθρωπωνυμικό από τον πρώτο οικιστή Φουρφουρά, γνωστού βυζαντινού οίκου (Στεφ.Ξανθουδίδης). Ο δάσκαλος από το Ρέθυμνο Εμ.Λαμπρινάκης γράφει σε βιβλίο του πως Φουρφουράς είναι κώμη μεγάλη και ληστρική το πάλαι, από εκεί και το όνομα.

Κάποιος ντόπιος μου την χαρακτήρισε «μία σύγχρονη αυτόχθονα περιοχή».

Γραφικό χωριό με οφθαλμοφανέστατη τη Κρητική αρχιτεκτονική και συνάμα ένα σύγχρονο κέντρο που δεν έχει να ζηλέψει τίποτα από τις πρωτεύουσες, μιας και εκεί θα βρείτε ανέσεις πόλης με ομορφιά επαρχίας.

Γραφικά & φιλόξενα καφενεία , γουστόζικα ζαχαροπλαστεία, εμπορικά καταστήματα και ένα σωρό άλλες εμπορικές δραστηριότητες θα συναντήσει ο περαστικός στο διάβα του από το Φουρφουρά.

Από το χωριό ξεκινά και το Ε4 μονοπάτι προς τον Ψηλορείτη 3,5 ώρες πεζοπορία περίπου. Αξίζει να επισκεφτείτε την Παναγία την Καρδιώτισσα με τοιχογραφίες του 14ου και 15ου αιώνα. Είναι ένα χωριό που δεν έχει αφεθεί από τους κατοίκους του. Έχει νεολαία και αυτό γιατί έχει καταφέρει να ικανοποιεί τις ανάγκες των ώστε να μην εγκαταλείπουν τον τόπο τους. Κάθε χρόνο τον Αύγουστο εδώ και 3 περίπου χρόνια διοργανώνονται αθλητικοί αγώνες «ΤΑ ΜΑΡΑΚΕΙΑ» εις μνήμην του Φουρφουριανού Βαλκανιονίκη Μιχαήλ Μαράκη και συμμετέχουν νέοι από όλα τα μέρη της Κρήτης. Φέτος αναβλήθηκαν για τον Σεπτέμβριο ώστε να πραγματοποιηθούν μαζί με τα εγκαίνια του Δημοτικού Σταδίου Φουρφουρά. Ο Σύλλογος Νέων Φουρφουρά οργανώνει ανάβαση στην κορυφή του  Ψηλορείτη με διανυκτέρευση στο εκκλησάκι του Τίμιου Σταυρού.   

Ο Σύλλογος Γυναικών Φουρφουρά πραγματοποιεί αναβίωση του Κρητικού Γάμου με όλα τα εθιμοτυπικά ώστε να θυμούνται οι παλιοί και να μαθαίνουν οι καινούριοι.

Στο πλαίσιο όλων αυτών των εκδηλώσεων η συμμετοχή είναι ελεύθερη για όλους.

Όπως και σε όλα τα μέρη της Κρήτης έτσι και εδώ τηρούνται όλα τα έθιμα και οι παραδόσεις. Παράδοση αποτελεί πλέον κάθε χρόνο στην εορτή του Σωτήρα Χριστού στις 6 Αυγούστου να ενώνονται τα δύο χωριά ΆΝΩ ΜΕΡΟΣ & ΦΟΥΡΦΟΥΡΑΣ στην Μονή της Καλόειδαινας στο Άνω Μέρος  ώστε να γίνει λειτουργία και έπειτα πανηγύρι. Ένας θρύλος μιλά για μια νεαρή από τον Φουρφουρά που έβλεπε από το παράθυρο του σπιτιού της στον Φουρφουρά ένα άσβεστο φως στο σημείο που βρέθηκε αργότερα η μονή. Μόλις της το είπαν είπε: «Καλά είδα εγώ να Θέλησα να μάθω περισσότερα οπότε επισκέφτηκα την Μονή και ανακάλυψα έναν επίγειο παράδεισο. Η θέα του Φουρφουρά να δεσπόζει στον Ψηλορείτη εκπληκτική. Η Μονή είναι κρυμμένη μέσα σε πλατάνια και πηγές. Λέγεται μάλιστα πως το νερό τους είναι το πιο παγωμένο σε όλο το Ρέθυμνο. Για να μην κάνω λάθος παρακάτω σας παραθέτω όλες τις πληροφορίες που βρήκα για την Μονή. Άλλο ένα οδοιπορικό τελειώνει εδώ γιατί  όσα και να πούμε όσα και να γράψουμε για την Κρητική επαρχία είναι λίγα.

Ιστορία

Ίδρυση

Ο θρύλος της Καλόειδαινας που εξηγεί την ονομασία και την ίδρυση της μονής θέλει μια νεαρή κοπέλα από το χωριό  Φουρφουράς (που βρίσκεται στους πρόποδες του Ψηλορείτη) να βλέπει στην απέναντι πλαγιά μια φλόγα. Όταν βρέθηκε λοιπόν η εικόνα στη θέση της μονής,  η κοπέλα του όμορφου θρύλου αναφώνησε:  «Καλά είδα εγώ».

Δεν υπάρχει όμως αμφιβολία πέρα απ? το θρύλο ότι η ονομασία οφείλεται στον ιδρυτή ή στον γαιοκτήμονα στον οποίο ανήκε η περιοχή. Το πιθανότατα βυζαντινής προέλευσης όνομα Καλοειδάς εντοπίζεται στην Κρήτη απ? τους ενετικούς χρόνους. Από έγγραφα προκύπτει πως το χωριό Φουρφουράς ήταν η εστία των Καλοειδάδων.

Παλιά έγγραφα βεβαιώνουν την ύπαρξη της μονής καθώς και την συμβολή της στην διάρκεια της Τουρκοκρατίας. Πιθανότατα η μονή ιδρύθηκε κατά τον 13ο ή 14ο αιώνα αν κρίνουμε απ? τον τοιχογραφικό διάκοσμό της.

Το χειμώνα του 1992 ο τρούλος του ναού κατέρρευσε παρασύροντας τμήμα του τοίχου και προκαλώντας ρήγματα. Απ? τα ερείπια διακρίνονται δυο στρώματα τοιχογραφήσεων, γεγονός που αποτελεί την αρχαιότερη ένδειξη για την λειτουργία μονής στο σημείο εκείνο στα πρώιμα χρόνια της Ενετοκρατίας. Βεβαιώνεται ακόμη η ύπαρξη της Καλόειδαινας στους χρόνους αυτούς απ? την έκθεση Barozzi το 1577,  απ?την αναφορά στην Caloidhena της επαρχίας Αμαρίου. Διαθήκη του καλόγερου Βαρούχα «κατοικούμενος  εις το μοναστήρι του Σωτήρως Χριστού της Καλόειδαινας» το 1598 επαληθεύει τα προηγούμενα.

Τουρκοκρατία

Η μονή συνεχίζει να λειτουργεί κατά την Τουρκοκρατία. Ένα χάραγμα στην είσοδο του ηγουμενείου απ΄τον Παύλο Βλαστό δείχνει την συνέχεια. Ο Βλαστός είδε σε υπέρθυρο σπιτιού στο Χωρδάκι την επιγραφή:

ΑΨΛΦ Ι(ΗΣΟΥΣ) Χ(ΡΙΣΤΟΣ) ΝΙ-ΚΑ ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΟ ΚΟΠΟΣ ΚΕΞΟΔΟΝ ΓΕΡΑΣΙΜΟΥ ΤΟΥ ΒΑΡΟΥΧΑ

Η μεγάλη Αμαριώτικη οικογένεια Βαρούχα εξακολουθεί και κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας να τροφοδοτεί τη μονή. Η μονή εξακολουθεί να λειτουργεί χωρίς να φαίνονται τουλάχιστον απ? τις πηγές κενά ή περίοδοι ερημώσεων. Φαίνεται πως οι μοναχοί ασχολούνταν με την μεταξοκαλλιέργεια και ελαιοκαλλιέργεια. Φυσικά απ? τα προϊόντα της μονής, όπως και όλης της περιοχής του Αμαρίου ήταν τα βύσσινα. Η περίοδος της Τουρκοκρατίας ήταν κρίσιμη για την μονή τόσο εξ? αιτίας του Τούρκικου ζυγού, όσο και των ενδοχριστιανικών διαμαχών. Η δολοφονία του επισκόπου Λάμπης Μεθοδίου το 1893 αποδόθηκε στον ηγούμενο της Καλόειδαινας Φαράντο για την τύχη του οποίου δεν υπάρχουν πληροφορίες. Η υπόθεση αυτή έφερε σε δεινή θέση τη μονή.

Η επανάσταση του 1821 ? Η καταστροφή

Η επανάσταση του 1821 σήμανε και την καταστροφή πολλών μοναστηριών. Ένα απ? αυτά ήταν και η Καλόειδαινα. Οι Τούρκοι γνώριζαν πως τα Κρητικά μοναστήρια παρείχαν τροφή και στέγη στους Χαϊνηδες και τροφοδοτούσαν τους επαναστάτες της μεγάλης επαναστατικής κίνησης που γινόταν στην Κρήτη. Γενικότερα το Αμάρι γνώρισε έντονα πολεμικά γεγονότα. Χαρακτηριστικά, η τοπική παράδοση διασώζει μαζί με τους Αμαριώτες την συμμετοχή των μοναχών της Καλόειδαινας στα ένοπλα σώματα. Κατά τον Οκτώβριο του 1823 ο τουρκικός στρατός προερχόμενος απ? τη Μεσαρά μπήκε στο Αμάρι, κατάστρεψε χωριά και μονές, καταστρέφει και λεηλατεί την Καλόειδαινα. Πιθανότατα δεν επέζησε κανένας μοναχός. Η μονή λοιπόν παρέμεινε έρημη και εγκαταλελειμμένη. Μετά την καταστροφή έμειναν μόνο τα κτήρια, ερείπια κτισμάτων, ο ναός και κάποια περιουσιακά στοιχεία.

Αιγυπτιοκρατία (1830-1840)

Μια νέα εποχή άρχισε. Το όνειρο της παιδείας υλοποιείται σιγά σιγά και τα μοναστήρια προσφέρουν για άλλη μια φορά στο υπόδουλο έθνος. Η Καλόειδαινα παραμένει έρημη ενώ τα κτήματα της εκμισθώνονταν απ? τους κατοίκους του Άνω Μέρους για να προσφέρουν στην σχολή που ιδρύθηκε και λειτουργούσε στο Μοναστηράκι Αμαρίου. Στη θέση της μονής υπήρχαν κατά τα επόμενα χρόνια μόνο ερείπια, με τον ναό τραυματισμένο.

Η κατάρρευση του ναού (χειμώνας 1992)

 Ύστερα από νεροποντή ο τρούλος καταρρέει, παρασύροντας τη στέγη και μετατρέποντας το ναό σε ερείπιο. Η εικόνα ήταν τραγική. Στα ερείπια διέκρινες κανείς κομμάτια του ξυλόγλυπτου τέμπλου, ιερά σκεύη, εικόνες και κομμάτια της πρώτης τοιχογράφησης.

Η αναστήλωση του ναού (2001)

Ο ναός αναστυλώνεται διατηρώντας πάντα την μορφή του παλαιότερου κτίσματος. Έως σήμερα λίγες εικόνες μόνο κοσμούν τον εσωτερικό χώρο της Καλόειδαινας.

 

 Πηγές:

  • ·         Αντωνία Φούρφη Περάκη, Σπαρτολούλουδα, Ηράκλειο, 1994
  • ·         Νίκος Ψιλάκης, Μοναστήρια και Ερημητήρια της Κρήτης, Ηράκλειο, 1993
  • ·         Στέργιος Γ. Σπανάκης, Πόλεις και Χωριά της Κρήτης στο Πέρασμα των Αιώνων, Δετοράκης ΑΕΒΕ, Ηράκλειο, 2001.

« επιστροφή στη κατηγορία Οδοιπορικά

Σημειρινή ημερομηνία Σάββατο, 16 Δεκ 2017

Αρθρογραφία